Muzeum – Miejsce Pamięci Palmiry

Wojna to czas cierpienia, śmierci i ludzkiej tragedii. II wojna światowa i zbrodnicze działania niemieckich wojsk nazistowskich przyczyniły się do zakończenia życia milionów istnień. Miejsca masowych egzekucji są rozsiane po całej Polsce, a wśród nich znajdują się Palmiry, wieś w której stracono około 1700 polskich obywateli. Palmirskie Miejsce Pamięci powstało po to, aby upamiętnić zabitych i uświadamiać, że to właśnie „Ludzie ludziom zgotowali ten los”.

Zwiedzanie ekspozycji muzealnej to szokujące przeżycie, dostarczające wielu emocji. Stała wystawa została poświęcona egzekucjom w samych Palmirach, jak również na terenach Kampinoskiego Parku Narodowego w okresie od 1939 do 1943 roku. Można zapoznać się tam także z wydarzeniami, jakie miały miejsce na puszczańskich obszarach w trakcie największego konfliktu w dziejach.

Wewnątrz budynku znajdują się cztery szklane tubusy z rosnącymi wewnątrz sosnami. Tworzą one osobliwy klimat i w sposób szczególny upamiętniają miejsce egzekucji. Surowa architektura muzeum dostarcza niepowtarzalnych wrażeń estetycznych, uczucia zimna i brutalności,  a widok przez przeszkloną ścianę na cmentarz w Palmirach skłania do głębokiej refleksji.

Na ekspozycję składają się wykazy nazwisk pomordowanych osób, spisy egzekucji z dokładnymi datami i godzinami śmierci, a także biogramy wybranych ofiar, zdjęcia czy pamiątki związane z ich życiem prywatnym, społecznym i zawodowym. Wszystkie elementy zostały również wzbogacone niemiecką dokumentacją o śmierci więźniów
i informacjami z podziemnej pracy.

ARCHITEKTURA

PROJEKT BUDYNKU: WXCA PRACOWNIA ARCHITEKTONICZNA, SZCZEPAN WROŃSKI, ZBIGNIEW WROŃSKI, WOJCIECH CONDER
WSPÓŁPRACA: MICHAŁ TATJEWSKI
PROJEKT: 2009 | REALIZACJA: 2010-2011
PROJEKT EKSPOZYCJI: MAREK I MACIEJ MIKULSCY
KOSZT REALIZACJI: 9,5 MLN ZŁ

Asceza w hołdzie ofiar

Ascetyczna forma budynku miała stanowić tło dla tragicznej historii, która rozegrała się w Palmirach. Zaprojektowany pośród drzew – niemych świadków wydarzeń pawilon pokryty stalową okładziną to niejako pomnik ofiar niemieckiego okrucieństwa. Przestrzelona na wylot 2252 otworami elewacja odzwierciedla dokładną liczbę ofiar tamtych tragicznych wydarzeń.

Surowość materiałów wykorzystanych w projekcie: szkło, stal, beton architektoniczny miały w założeniach architektów nawiązywać do betonowych trzech białych krzyży cmentarza, na który rozpościera się widok zza szklanej ściany muzeum. Miały także za zadanie wkomponować obiekt w krajobraz Kampinoskiego Parku Narodowego, w którym się znajduje. Oprócz dużego przeszklenia, przestrzeń wystaw doświetlają szklane kominy, a w każdym z nim rośnie symboliczne jedno drzewo.

Obiekt zdobył m.in. Nagrodę Główną Grand Prix Leonardo 2011 za realizację obiektu, przyznaną podczas Biennale Młodych Architektów w Mińsku pod patronatem UIA oraz „Najlepszy budynek użyteczności publicznej w Polsce w 2011 roku” (Best Public Service Architecture Poland in 2011) w konkursie European Property Awards.

Muzeum Pogranicza

„Interaktywne Muzeum Państwa Krzyżackiego w Działdowie” zainaugurowało swą działalność 13 sierpnia 2013 roku. Na siedzibę nowo powstałej placówki kulturalnej, wybrano budynek ratuszowy, którego historia sięga XIV wieku. W 2019 r. muzeum zmieniło nazwę na Muzeum Pogranicza w Działdowie, a jego siedziba znajduje się obecnie w odrestaurowanym skrzydle gotyckiego zamku. W dawnej działdowskiej warowni powstała nowa wystawa: „Działdowo miasto i ludzie dawnego pogranicza”. Ekspozycja w ratuszu jednak została, obecnie możemy ją zwiedzać jako: „Interaktywną wystawę państwa Zakonu Krzyżackiego”.

W odrestaurowanej gotyckiej części działdowskiego zamku prezentujemy historyczno-archeologiczną wystawę stałą, poświęconą długiej i bogatej historii Działdowa, miasta położonego na dawnym pograniczu Prus i polskiego Mazowsza. Wystawa została pomyślana w taki sposób, żeby encyklopedycznie na przestrzeni wieków przedstawić losy oraz osiągnięcia społeczności lokalnej. W tym celu na trzech kondygnacjach zamku o powierzchni blisko 500 m2 stworzono ekspozycję, która w znaczącej części składa się z oryginalnych muzealiów i archiwaliów. W miejsca eksponatów nieosiągalnych, wykonano kopie i faksymile dokumentów. Chronologicznie uporządkowana ekspozycja stała obejmuje dzieje działdowszczyzny od starożytności do połowy XX wieku. Treści na stanowiskach ekspozycyjnych opracowano w dwóch językach: polskim i angielskim. Zwiedzającym udostępnione są również krużganki zamkowe oraz dwie najbardziej  reprezentacyjne sale zamkowe, kaplica i refektarz.

Interaktywna wystawa państwa Zakonu Krzyżackiego niemalże w całości poświęcona jest historii Zakonu Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, powstałym w 1190 roku w Akce. Muzeum mieści w sobie dwie kondygnacje, pierwsza składa się z pięciu historycznie uporządkowanych sal. Multimedialne ekrany dotykowe i projekcje, także w technice 3D oraz w tzw. rzeczywistości rozszerzonej dają możliwość doświadczenia czasów krzyżackich w sposób dotąd niespotykany. Poczujesz wiele pozytywnych emocji związanych z poznawaniem dziejów zakonów rycerskich, ze szczególnym uwzględnieniem zakonu krzyżackiego. Zobaczysz ich historię od wypraw do Ziemi Świętej aż po dzisiejsze czasy, makiety zamków, które posiadali, animowane sceny bitewne i machiny oblężnicze. Oprócz elementów batalistycznych, można zapoznać się też z życiem codziennym dawnych mieszkańców miast i wsi.